Trong suốt quá trình giảng dạy và theo dõi cách học và tự học tiếng Anh của học viên mình nhận thấy hầu hết các bạn chưa có cách nhìn đúng đắn cũng như lập ra một kế hoạch hiệu quả để học kĩ năng nghe (listening) trong tiếng Anh nói chung và IELTS nói riêng.
Qua bài viết này, mình sẽ làm rõ các sai lầm bạn hay mắc phải cũng như đưa ra các gợi ý mà mình đã trả qua và quan sát thấy từ nhiều kinh nghiệm thành công khác. Hy vọng các bạn sẽ áp dụng một cách triệt để, và mang lại kết quả tốt nhất trong khoảng thời gian ngắn ngủi sắp tới.

1. Quan tâm đúng đắn tới cách học phát âm

Luyện tập ngữ âm (pronunciation) trong thời gian mới bắt đầu học tiếng Anh rất quan trọng. Vì ngữ âm không chỉ ảnh hưởng tới khả năng nói (speaking) mà còn quyết định khả năng nghe của bạn nữa. Việc nâng cấp ngữ âm của bạn không chỉ giúp bạn nghe tốt trong bài thi, mà còn nghe tốt nếu phải nghe giọng vùng miền khác, ngoài ra giúp bạn phát âm tiếng Anh tốt, dẫn tới điểm nói tốt hơn.
Bạn cần dành ra ít nhất 3 tháng để chuyên luyện tập phát âm để thật sự vững vàng trước khi chuyên tâm vào các phần khác. Đây là phần học cực nhọc và chán nản nhất, tuy nhiên nếu luyện tập mỗi ngày và nhìn nhận việc này với mức độ quan trọng của nó sẽ giúp bạn duy trì đều đặn mà không thấy quá nặng nề. 

Nếu xem một bài quyền trong võ thuật là cách các võ sĩ vận động cơ thể, hoặc duy trì sự dẻo dai, khéo kéo và đồng thời ghi nhớ các chiêu thức. Thì học phát âm với bài luyện tập chuyên sâu và được lặp lại mỗi ngày sẽ "bôi trơi" các ngữ âm trong tiếng Anh của bạn. Bạn sẽ sẵn sàng hơn nếu chịu khó luyện tập vào mỗi buổi sáng trong ngày.

Bài luyện tập phát âm lưu loát để luyện tập mỗi buổi sáng: xem thêm

Khi tập pronunciation, một trong những yếu tố mà mình áp dụng khi hướng dẫn học viên đó là sử dụng video, film, gương và độ kiên trì của bản thân. Tuần tự cách sử dụng các công cụ này như sau: 
- Video- các bạn có thể sử dụng rất nhiều nguồn tốt cho tập luyện pronunciation, hiện đang có vô số trên mạng mà các bạn có thể tải bất kỳ đâu, bất kỳ lúc nào. Một trong những nguồn mà mình thích nhất là trên BBC hoặc VOA, các bạn có thể tập luyện theo. 
- Gương- đây là công cụ cực kỳ cần thiết để các bạn luyện tập, hãy tập luyện việc có khẩu hình như người ta, sau đó phát âm, bởi với tiếng Anh, khẩu hình là một trong những yếu tố quan trọng nhất của việc phát âm chuẩn tiếng Anh. Giả sử, với âm /s/ độ kéo dài ra 2 bên của miệng với âm này trong tiếng Anh là khác hoàn toàn so với tiếng Việt, dài hơn rất nhiều. Do đó cần có gương để so sánh.
- Film- nguồn này là nơi để các bạn học các phát âm cực tốt. Cái mình muốn các bạn học không phải là nội dung phim, các cảnh nóng hay từ vựng nào đấy. Cái mình nhấn mạnh ở đây là các bạn hãy theo dõi khẩu hình của người nói, đặc biệt là phim Mỹ nhưng các đoạn hội thoại nên chậm một chút thì mới theo dõi được.

Giai đoạn này sẽ có nhiều học viên sẽ bỏ cuộc, hoặc chuyển sang cách học truyền thống và chấp nhận mắc lỗi về phát âm. Tuy nhiên, hệ lụy sau cùng vẫn là khả năng nghe. Bạn sẽ không nghe được gì nếu bạn phát âm khác với người khác. Mặc dù, có những từ vựng rất quen thuộc với bạn

Luyện tập ngữ âm hàng ngày
Sau khi qua giai đoạn đầu, khi mà ngữ âm của các bạn khá hơn, các bạn sẽ thấy rằng việc nghe không còn là cực hình nữa. Tuy nhiên, điều cần thiết là, luôn ôn tập lại phát âm, chính bản thân mình cũng phải ôn tập lại nó hàng tuần, đôi khi có nhiều thứ mình sai tới không ngờ tới. Nhìn chung con người thường có xu hướng quay trở lại thói quen nào đó, phát âm cũng không phải ngoại lệ. Điều cần thiết để luôn giữ tốt được phát âm đó là luôn nghiêm khắc với bản thân mình để hình thành thói quen.

Lời khuyên của mình mà không phải học viên nào cũng thấy dễ dàng đó là: bạn phải nói lặp đi lặp lại "từ" hoặc "cụm từ" nhiều lần nhất có thể với nhiều trạng thái biểu cảm khác nhau. Để học viên có thể quên đi cách phát âm sai lúc trước và dần có phản xạ với cách phát âm mới. Con số cần đạt được để có thể lưu trữ dài hạn (saving in long-term)

 
2. Nhìn nhận đúng đắn về cách học từ vựng và vốn từ vựng của bạn

Ngộ nhận mà nhiều người thường nghĩ là vốn từ của mình không "khủng" nên môn listening là kém. Ở session 1,2,3 thì vốn từ đa phần rất là đời sống hàng ngày, general, chỉ ở session 4 thì mức độ academic của từ vựng mới cao hơn một bậc. Một trong những điều gây cản trở với chúng ta với điểm nghe IELTS 7 hay 8 đó là từ vựng. Thực tế, với IELTS và các bài lecture, vốn từ vựng họ sử dụng không phải là từ khủng hay từ chuyên ngành, từ vựng ở mức academic vừa phải. 
Thực tế, với những bạn làm bài reading, writing mà điểm thường ở mức 6 tới 7 thì đã có nền tảng về vốn từ vựng là tốt rồi. Nhưng nhiều bạn làm bài nghe điểm vẫn không cao đó là do ngộ nhận thứ hai về từ vựng. Đa phần mọi người thường tra từ, nhớ từ, học từ ở mặt chữ và chỉ dừng lại ở hiểu nghĩa của nó. Cái cần thiết nhất ở việc học từ vựng phục vụ cho nghe nói đó là hệ thống phiên âm thì lại thường không được để ý. Mình thấy những ai có ý thích trong việc tra phiên âm thì thường điểm nghe và nói của họ là cao hơn hẳn so với người khác.

- Việc đầu tiên: bạn chưa từng để ý nhiều tới phiên âm của từ vựng đó là cần phải từ bỏ việc đọc theo thói quen. Cần tạo ra một thói quen đó là từ nào mới, khó đọc thì cần phải tra từ điển trước khi đọc thử nó. Bởi chỉ cần đọc thử nó mà ko tra từ điển thì sau vài lần bạn sẽ nhớ từ đó phải đọc và nghe theo cách rất riêng của bạn, từ đó sẽ khó mà hiểu từ đó khi học nghe. Ký ức của bạn về từ đọc sai và cũ trước đó vẫn còn lưu giữ trong tâm trí của bạn.
 
- Việc thứ hai: khi học từ mới, bên cạnh viết vào cuốn sổ từ, các bạn hãy lập một nhật ký từ vựng vằng audio, đó là sử dụng máy ghi âm. Thi thoảng bạn lấy ra nghe lại, bạn sẽ thấy kĩ năng listening và vốn từ của bạn đang rộng ra và tốt lên hằng ngày.

(Flash Card học từ vựng tiếng Anh: từ vựng giao tiếp; từ vựng học thuật Ielts). Xem thêm

Về nguồn từ vựng, thực tế, nguồn từ vựng các bạn có thể học trong các cuốn sách về từ vựng, kết hợp với việc học từ vựng ở đọc thực tế. Cái chính là chăm chỉ ghi lại, cóp nhặt và ôn tập. Một nguồn từ vựng thực sự hữu ích nếu bạn đi thi IELTS, đó là sách "Key words for IELTS". Đây là hai nguồn các bạn nên xem, nghe và làm bài. Sau đó nhặt nhạnh các từ bạn không biết, nhất là các từ vựng academic, nắm xem cách học sử dụng synonyms thế nào.

Bên cạnh việc đọc-nhớ và hiểu từ vựng, bạn cũng nên tự tạo các câu ví dụ sử dụng các từ vựng đó. Mình có mở chuyên mục "Học từ vựng học thuật" bạn có thể quay lại trang chủ để tìm mục này hoặc click vào đây để xem thêm. Bên dưới các bài viết có hướng dẫn cũ thể cách thực hành để nhớ từ vựng và các làm bài tập để các thầy giáo sửa bài cho bạn.
Một nguồn nữa mà mình hay sử dụng để học từ vựng cho phần nghe, đó là sử dụng các video có trên trang TED.com với đủ mọi loại chủ đề.

 

3. Kĩ năng nghe trọng âm câu và nghe từ khóa

Trước hết, tại sao lại liên quan tới speaking ở đây, trong khi nói, thậm chí với tiếng Việt, đôi khi để nhấn mạnh một thông tin nào đó mà ta cho là đáng giá, ta thường nói to và chậm từ đó. Trong tiếng Anh cũng vậy, "intonation" hay gọi là ngữ điệu của câu, "sentence stress" tức là sự nhấn giọng, lên giọng, xuống giọng với các từ trong câu. Khi muốn nhấn mạnh thông tin nào thường người ta sẽ nhấn mạnh từ liên quan tới nó trong câu, người nghe sẽ nghe nó và sẽ đoán được ý. Bên cạnh đó có một số luật về intonation mà các bạn cần biết, bạn có thể sử dụng tài liệu "American Pronunciation"
Thực tế, trong khi nói hằng ngày, intonation phụ thuộc nhiều vào thông tin người ta truyền đạt, các bạn nên thực tập nó trong chính các bộ phim, các show truyền hình.
- Trước hết một kênh nghe mà mình muốn giới thiệu với các bạn để tập luyện thời gian đầu là sử dụng trang spotlightradio.net. Đây là trang thiết kế cho người học tiếng Anh mà lại không có điều kiện ở nước bản xứ, các bài nghe phải nói là cực chậm, thế nhưng mình phát hiện ra là dù chậm, ngữ điệu đọc của họ vẫn có, rất dễ bắt chước. Hoặc các bạn có thể theo dõi loạt bài đăng mỗi ngày một chủ đề đăng tải trên website www.cep.com.vn (hoặc click vào đây để xem thêm)

- Tiếp theo là với phim, các bạn khi xem phim, nên để ý tới nhân vật mà mình thích, xem cách anh/chị ấy nói trong phim thế nào, trong câu đấy, ở ngữ cảnh đấy, anh ta muốn nhấn mạnh cái gì thì anh ta sẽ nói thế nào. Tập nhắc đi nhắc lại theo giọng điệu ấy, thậm chí ghi âm lại cũng được. Từ đây bạn sẽ có hình thành được intonation rồi.

- Tới các gameshow, ở các gameshow, khi MC nói, ngữ điệu và cung cách nói của họ có sự khác biệt rất lớn với giám khảo hay người chơi. Các bạn nên chọn cho mình một MC có giọng nói gần giống với các bạn nhất để học tập, tốt nhất ghi âm lại, lâu dần, các bạn có thể sẽ hình thành 2 giọng nói, giọng khi nói tiếng Việt và giọng khi nói tiếng Anh. Đặc biệt là khi MC giới thiệu một điều gì đó, ngữ điệu của họ nói là rất hay, các bạn nên chú ý để tập theo người ta.

Thực tế, nắm được intonation, khi vào bài nghe, tức là vào ngữ cảnh thực sự, bạn có thể đoán trước khả năng người ta sắp tới loại từ nào, từ mình cần liệu đã sắp tới chưa, thậm chí bạn có thể đoán được người ta sắp nói gì. Một bí quyết để nắm được nội dung bài nói nhanh mà mình áp dụng, đó là trở thành một phần của bài nghe để nắm được tình cảm, sắc thái của người nói để từ đó dự đoán intonation tốt hơn.
 

4. Cách viết ghi chú nhanh

Thực tế, take-note để đi thi IELTS và take-note để sử dụng khi đi học là khác nhau. Thi IELTS chỉ cần take-note chỗ cần, đặc biệt là ở dạng câu hỏi multiple-choice. Với dạng này người ta đưa ra nhiều thông tin nhiễu, đề cập tới đủ tất cả các đáp án, nên việc take-note là rất cần thiết. Vậy take-note cái gì? Một cách mà mình nghĩ có thể giúp ích cho bạn là take-note ngay bên cạnh đáp án trong tờ đề thi nghe đó. Take-note các từ vựng có liên quan tới đáp án đó. Thông thường người ta sẽ đánh lừa mình bằng cách đưa ra các từ đồng nghĩa, trái nghĩa, đây chính là cái mà bạn phải take-note. Hoặc có thể bạn sẽ take-note một số từ khóa trong câu để từ đó đoán ra nghĩa của câu hoặc đoạn đó đang nói về cái gì.
Để luyện tập cái này, đơn giản nhất là bạn tập luyện với bất kỳ bài nghe nào bạn có, bạn bật cho bài nghe chạy, hết 1 câu thì ngắt. Sau đó ghi lại tất cả các từ bạn nghe được mà bạn cho là nó nói tới nội dung câu đó. Sau khi chạy hết bài nghe, bạn thử nhìn lại và đoán nội dung xem. Sau đó so sánh với cripts. Thực tế, cách này giúp bạn thời gian đầu, nói thực là sau này việc take-note các keywords trong IELTS là không cần thiết lắm với mọi câu, mọi dạng bài.


Bạn có thể tự kiểm tra khả năng take-note của mình qua các cơ bản như sau:
- Ghi nhớ các thành ngữ( idioms) bên dưới (hiểu nghĩa và đọc đi đọc lại nhiều lần). Xem thêm
- Phản xạ nhanh với các thành ngữ đó bằng, cách, chỉ cần nhìn 1 từ trong số các từ trong 1 thành ngữ, bạn dễ dàng nhớ được các từ còn lại (có thể nhờ một người bạn để đọc và giúp bạn phản xạ trong phần này). Xem thêm
- Nghe bài nghe sau đây, và take-note những idioms mà bạn nghe thấy trong đoạn hội thoại. Xem thêm
- Hoàn thiện các idioms còn dở dang sau khi bạn nghe xong, và kiểm tra bạn nghe được bao nhiêu idioms trong tổng số idioms

Hãy thử thực hành các bài khác nữa tại mục "bài học" để bạn hoàn thiện kĩ năng này.

 

5. Cách nghe hàng ngày – thói quen nghe

Có hai cách nghe đó là "nghe sâu" (intensive listening) và nghe rộng "extensive listening" mà bạn nên tìm hiểu để biết cách thực hành một cách cụ thể. 
- “Nghe sâu”, là những gì bạn thường nghe ở trên lớp. Giáo viên mở băng cát-xét hoặc phát biểu một câu và bạn sẽ phải cố gắng để hiểu 100% những gì mà họ đã nghe được. Sau khi nghe bạn có thể lặp lại những gì đã nghe, nói lớn trước lớp, hoặc nói thầm với chính mình. Đôi khi bạn chép lại những câu vừa nghe. Với việc “ nghe sâu” bạn có thể học để nói các câu một cách chính xác. Vấn đề với việc “nghe sâu” là mất rất nhiều thời gian chỉ để học một vài câu. Nó cũng có thể rất nhàm chán nếu bạn làm nó quá nhiều trong một lần.
- Bạn cần nghe nhiều để thật sự học tốt. Cách để nghe tiếng anh nhiều lần là “ nghe rộng”, bạn không cần phải hiểu hết 100%. Bạn chỉ phải cố gắng để hiểu nhiều hơn những lần bạn đã nghe trước đó. Cho nên, nếu lần đầu tiên chỉ hiểu khoảng10% nội dung, và sau một vài lần hiểu được 15% nội dụng thì kết quả đã thành công. Hoặc nếu ngay lúc bắt đầu nghe và hiểu được 70% nội dung, sau đó là 83% sau khi bạn đã ở trình độ cao hơn là một kết quả tốt. Đôi khi cảm thấy không thoải mái nếu không hiểu được 100% nội dung, nhưng cách nghe này lại rất hữu ích. 

 (Mình sẽ viết phần này một cách kĩ lưỡng hơn trong bài đăng tiếp theo)

6. Chọn lọc các nguồn tài liệu để có cách tiếp cận hợp lý.

Rõ ràng, nếu bạn đang ở mức nghe không tốt, mà bạn tập nghe bằng BBC Radio thì có lẽ là một điều phiêu lưu và thử thách lớn. Theo đó hãy bắt đầu bằng những gì đơn giản nhất. Bạn nên bắt đầu những bài nghe đơn giản, ngắn gọn như mục "bài học" và "bài tập" dành cho cấp độ basic trước khi tập các bài khó hơn. Đặc biệt là với các bạn có trình độ nghe chưa tốt, nên bắt đầu ngay từ việc cải thiện pronunciation của bạn.
Theo mình sắp xếp mức độ khó thì spotlightradio là ở mức tương đối dễ nghe dù có nhiều chủ đề cũng không dễ chút nào. VOA ở mức độ khó hơn một chút khi họ bắt đầu đọc nhanh hơn và chủ đề rộng cũng như từ ngữ sử dụng dài và ít gặp hơn một chút. BBC, gameshow, talkshow, các nguồn nghe khác là nguồn nghe tương đối khó.
Các bạn nên chọn lựa nguồn nghe phù hợp với bản thân để nâng cao dần và tránh việc giảm ý chí cũng như hứng thú học hành.

Các bài nghe trong tài liệu "Ielts Objectives" cũng là một nguồn rất qúy báu.

 

7. Nên nghe gì lúc gần tới kì thi?

Nhiều người cho rằng nghe nhiều, làm nhiều điểm cao. Có thể là thế, nhưng mình nghĩ không phải với tất cả mọi người. Khi nghe để tập đi thi, các bạn hãy cố gắng làm hết bài. Sau đó, sau 2 ngày, hãy nghe lại để làm lại. Rồi tra đáp án, khi tra đáp án, hãy nghe thật kỹ cả chỗ bạn sai lẫn chỗ bạn đúng. Rút kinh nghiệm tại sao ta sai, tại sao ta đúng. Mình sai vì không biết từ, hay ta sai vì không nhận ra từ, sai vì đoạn đấy không nghe đúng trọng tâm? Nên sử dụng loa để nghe khi làm bộ đề.

Tóm lại, để nghe tốt bạn cần có những tính toán cho một kế hoạch hợp lý để tránh lãng phí thời gian. Các trung tâm Anh ngữ mà mình từng biết qua cũng chưa có chỗ nào có một cách hướng dẫn listening một cách hợp lý. Hầu hết, họ cho học viên nghe sau đó so sánh kết quả với answer sheet, chứ chưa lập hẳn 1 kế hoạch luyện tập cho bạn.

Hãy bắt đầu tìm hiểu những nguồn tài liệu mình có liệt kê trong bài viết, và lập kế hoạch luyện tập ngay sau khi đọc bài viết này.

Khóa học Ielts 6.5+Xem thêm

Chúc các bạn thành công. Nhớ phản hồi lại cho mình nếu bạn thành công nhé.