Tin song ngữ

  1. Tin tức song ngữ Anh-Việt
  2. Chuyên ngành Kỹ thuật
  3. Xây dựng - Kiến trúc
  4. Kiến trúc thời thuộc địa phai nhạt, và sự tiếc nuối của những người dân

Kiến trúc thời thuộc địa phai nhạt, và sự tiếc nuối của những người dân

Mức trung cấp

Colonial Architecture Fades From Ho Chi Minh City, and Residents Mourn

Tourists at the Notre-Dame Cathedral Basilica in Ho Chi Minh City, Vietnam. When the city’s property market perked up after a slump that followed the 2008 financial crisis, dozens of prewar buildings were razed to make room for new ones. CreditChristian Berg for The New York Times

When Nguyen Viet moved back to Vietnam from Britain in 2014, he was hired to write design guidelines for a redevelopment project in downtown Ho Chi Minh City. He had just earned his master’s degree in urban design and planning, and was eager to make an impact.

But before he could finish writing the guidelines, a building on the project site — a 1929 Art Deco apartment beside the former Rue Catinat, once a central artery of French-colonial Indochina — was demolished.

“What I realized is that they have very little power,” Mr. Viet, 28, said of his fellow urban planners. “The fates of the buildings were being decided by someone else.”

The buildings along the Rue Catinat, now Dong Khoi Street, helped this sprawling city of about eight million, formerly called Saigon, earn the nickname “the Pearl of the Orient.” Colonial-era travel writing describes tree-lined boulevards flanked by grand hotels with wide verandas.

They also formed the backdrop for “The Quiet American,” the Graham Greene novel set during Vietnam’s war for independence from France in the early 1950s, and for indelible images of the Vietnam War.

Nguyen Hue Boulevard in Ho Chi Minh City. A plan to overhaul the Saigon Tax Trade Center, right, a 1924 department store, caused a public outcry. “It is the history that the Saigoneers want to keep,” said Phung Anh Tuan, the leader of a 2014 online petition to save the building. “The feeling, the atmosphere, memories.”CreditChristian Berg for The New York Times

But when Ho Chi Minh City’s property market perked up after a slump that followed the 2008 financial crisis, dozens of prewar buildings — spanning the colonial to modernist eras — were razed to make room for new ones. As the city’s modest skyline grows, residents are watching with a mixture of awe and trepidation.

“There’s been a lot of destruction, especially in the last five to seven years, I would say, and mainly by these huge, huge, huge developments,” said Hoanh Tran, design principal at HTA+Pizzini Architects here and a former historic preservation consultant in New York City.

Today, many of the city’s remaining colonial-era apartment blocks are mixed-use and charmingly dilapidated, with an entrepreneurial buzz that lures stylish retailers and mom-and-pop vendors alike.

A prime example is 151 Dong Khoi Street, a colonial-era building with yellow concrete walls and tiled wall mosaics. Its ground level has an arcade — once the entrance to the Catinat-Ciné movie house — where vendors hawk greeting cards and inexpensive artwork. But its upper levels house L’Usine, a cafe and lifestyle boutique, and Galerie Quynh, a commercial art gallery that would not look out of place in Paris or New York.

Tearing these old buildings down, Mr. Tran said, rips holes in the city’s social fabric.

“If it happens a lot, then in a decade you won’t recognize this place,” he said.

The historic downtown already presents a striking contrast to its former self. Its colonial-era cathedral, post office and opera house now sit near glittering malls, apartments and office towers. A handful of 35-plus-story skyscrapers have appeared since 2010, and an 81-story building is being constructed by the private conglomerate Vingroup.

Statistics on demolitions are scarce, but the Ho Chi Minh City Urban Development Management Support Center, a French-Vietnamese research agency, found that at least 207 colonial-era villas in two of the city’s 24 districts were demolished or significantly altered from 1994 to 2014.

In the past few years, several thousand residents have started to network on new Facebook groups dedicated to celebrating and protecting the city’s historic buildings, several participants said.

The groundswell appears to reflect a wider trend: Although Vietnam’s governing Communist Party bans private media and aggressively punishes internal dissidents, the rise of social media has enabled millions of Vietnamese to discuss hot-button social issues online without much fear of reprisal.

Thousands of Vietnamese flocked to Facebook last year, for example, to criticize a government plan to cut down and replace 6,700 trees in Hanoi, the capital. City officials eventually backed down.

Nguyen Viet, an urban planner and designer, in a hallway of the Catinat Building.CreditChristian Berg for The New York Times

“A lot of young people would like to be part of a movement,” said Nguyen Duc Hiep, an environmental scientist in Australia and a visiting researcher at Ton Duc Thang University here.

“They don’t want to watch and let the authorities decide what should be done; they want to have a voice,” said Mr. Hiep, who is also an administrator of a Facebook group dedicated to vintage shophouses.

The public outcry here has largely focused on a plan to overhaul the Saigon Tax Trade Center, a 1924 department store that was drastically transformed over the decades, but whose interior still has wrought-iron balustrades, an intricately tiled floor and grand staircase, and other original design features.

The grass-roots advocacy has focused on those features, but aesthetics are not the only motivating factor: Some residents feel protective toward the building because they remember visiting it as children.

“It is the history that the Saigoneers want to keep,” said Tuan A. Phung, the honorary consul general of Finland in Ho Chi Minh City and the leader of a 2014 online petition to save the building. “The feeling, the atmosphere, memories.”

The Ba Son complex at the edge of downtown Ho Chi Minh City, site of a contentious mixed-use development plan. CreditChristian Berg for The New York Times

Later in 2014, the Culture Ministry asked the city’s governing People’s Committee to step in. And last year the tax center’s owner, the state-owned Saigon Trading Group, sent local officials a conservation plan for its scheduled redevelopment work.

But Mr. Phung said he worried about the plan, which proposes to remove the vintage design features and later reinstall them, because the details were not publicly released.

“They don’t have the habit of being responsive” to public feedback, he said of the company’s executives, who did not respond to interview requests. “Instead they’re responsive to the boss, which is the People’s Committee.”

Equally contentious is a plan by Vingroup to build a mixed-use development in Ba Son, a military-controlled naval complex at the edge of downtown.

In a brief statement, Vingroup said the project would include commercial, residential and “heritage preservation” elements, including a section with the original Ba Son Shipyard.

But the makeover risks treading on a key symbol of Vietnamese nationalism.

The naval complex was developed during the Nguyen dynasty and hosted a 1925 labor strike against French industrialists led by future President Ton Duc Thang. In 1993, the Culture Ministry declared the shipyard a national historic site.

Architects and other experts say privately that the project’s historical resonance, powerful developer and military association make it politically delicate. And they wonder aloud if most of the site’s historic buildings will be sensitively renovated, or even retained.

Nguyen Hong Tien, a Construction Ministry official in Hanoi, said Vingroup’s previous projects in downtown Ho Chi Minh City have benefited the city’s economy and aesthetic.

However, he added, “if we just see the immediate benefits of new development, then in the future we cannot restore what we have lost.”

Tim Doling, a historian in Ho Chi Minh City who profiles threatened properties on his website, Historic Vietnam, said the recent loss of so much urban heritage had diminished the country’s appeal for tourists.

“The key to tourism is creating stories around urban landscapes, and people come here wanting to do Graham Greene tours,” he said. “Most of the stuff associated with Graham Greene is gone.”

On that list, he said, is the 1929 apartment that was demolished in 2014, and another historic building along the old Rue Catinat that was replaced by a Vingroup mall.


Kiến trúc thời thuộc địa phai nhạt, và sự tiếc nuối của những người dân

Khách du lịch tại Nhà thờ Đức Bà ở thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Khi thị trường bất động sản của thành phố vui tươi trở lại sau khi sụt giảm liên tiếp do cuộc khủng hoảng tài chính vào năm 2008, hàng chục tòa nhà trước chiến tranh bị san bằng để nhường chỗ cho những cái mới. Ảnh: Christian Berg cho The New York Times

Khi Nguyễn Việt chuyển về Việt Nam từ Anh vào năm 2014, anh được thuê để viết hướng dẫn thiết kế cho một dự án quy hoạch tại trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh. Anh vừa giành được bằng thạc sĩ thiết kế và quy hoạch đô thị, và đang rất háo hức để tạo ra một tác động.

Nhưng trước khi anh có thể hoàn thành văn bản hướng dẫn, một tòa nhà có trong dự án - tòa nhà có kiến trúc của năm 1929 nằm bên cạnh đường Rue Catinat cũ, con đường trung tâm ở thuộc địa Đông Dương của Pháp - đã bị phá bỏ.

"Năng lực của họ rất thấp" Nguyễn Việt, 28 tuổi nói về những nhà quy hoạch cùng nghề với mình. "Số phận của tòa nhà đã được quyết định bởi người khác."

Các tòa nhà dọc theo đường Catinat, nay là đường Đồng Khởi, đã giúp thành phố khoảng 8 triệu dân này trở nên rực rỡ, trước đây gọi là Sài Gòn, được đặt tên là "Hòn ngọc Phương Đông". Sách du lịch Kỷ nguyên thuộc địa mô tả những đại lộ rợp bóng cây hai bên là khách sạn lớn với các hành lang rộng.

Chúng cũng trở thành bối cảnh cho phim "Người Mỹ trầm lặng", cuốn tiểu thuyết của Graham Greene viết trong chiến tranh Việt Nam để giành độc lập từ Pháp vào đầu những năm 1950 và hình ảnh không thể xóa nhòa của cuộc Chiến tranh Việt Nam.

Đại lộ Nguyễn Huệ tại thành phố Hồ Chí Minh. Kế hoạch sửa chữa lớn đối với Thương xá Tax, bên phải, một cửa hàng bách hóa có từ năm 1924, đã gây ra một cuộc phản đối công khai. "Đó là lịch sử mà người Sài Gòn muốn giữ lại" ông Phùng Anh Tuấn, lãnh đạo của một bản kiến nghị trực tuyến năm 2014 nhằm giữ tòa nhà cho biết. "Cảm giác, không khí, kỷ niệm." Ảnh: Christian Berg cho The New York Times

Nhưng khi thị trường bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh vui tươi trở lại sau khi sụt giảm liên tiếp do cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, hàng chục tòa nhà trước chiến tranh - tồn tại cho đến thời hiện đại - bị san bằng để nhường chỗ cho những cái mới. Vì sự phát triển của thành phố mà người dân đang theo dõi với nỗi sợ hãi và lo lắng.

"Đã có rất nhiều sự phá hủy, đặc biệt là trong vòng 5-7 năm trở lại đây, chủ yếu là do những dự án lớn, rất lớn và cực kỳ lớn", ông Hoàng Trần, chủ nhiệm thiết kế tại HTA + Pizzini Architects và một nhà tư vấn bảo tồn lịch sử ở thành phố New York.

Ngày nay, nhiều căn hộ chung cư thời thuộc địa còn lại của thành phố đang được sử dụng một cách hỗn hợp và mang nét quyến rũ trong sự cũ kĩ, rất thu hút các cơ sở bán lẻ và những nguwoif bán hàng nhỏ lẻ thân thiện.

Một ví dụ điển hình là số 151 đường Đồng Khởi, một tòa nhà thời thuộc địa với những bức tường bê tông màu vàng và tường lát gạch. Tầng trệt của nó có vòm - một lối vào rạp chiếu phim Catinat - nơi các nhà cung cấp đặt những tấm thiệp chúc mừng và tác phẩm nghệ thuật rẻ tiền. Tầng trên của tòa nhà L'Usine là một quán cà phê, một của hàng quần áo thông dụng và Gallery Quỳnh, một phòng trưng bày nghệ thuật thương mại có thể sẽ không khác với ở Paris hay New York.

Việc dỡ bỏ những tòa nhà cũ xuống, sẽ tạo ra lỗ hổng trong kết cấu hạ tầng của thành phố, ông Trần cho biết.

"Nếu việc đó xảy ra quá nhiều, thì trong một thập kỷ, bạn sẽ không còn nhận ra nơi này" ông nói.

Tính lịch sử của trung tâm thành phố được trình bày một cách tương phản nổi bật với thời trước đây của nó. Nhà thờ, bưu điện và nhà hát opera có kiến trúc thuộc địa của nó bây giờ nằm lấp lánh ở khu trung tâm gần những chung cư và tòa tháp văn phòng. Một số ít các tòa nhà chọc trời cao hơn 35 tầng đã xuất hiện từ năm 2010 và một tòa nhà 81 tầng đang được xây dựng bởi tập đoàn Vingroup.

Thống kê về những căn nhà bị phá hủy là rất khan hiếm, nhưng Trung tâm quản lý Hỗ trợ phát triển đô thị TP. Hồ Chí Minh, một cơ quan nghiên cứu Pháp-Việt, tìm ra rằng ít nhất 207 biệt thự thời thuộc địa ở hai trong số 24 quận, huyện của thành phố đã bị phá hủy hoặc bị thay đổi đáng kể từ năm 1994-2014.

Trong vài năm qua, hàng ngàn cư dân đã bắt đầu vào kết nối qua những nhóm được thành lập trên Facebook dành riêng cho việc kỉ niệm và bảo vệ các tòa nhà lịch sử của thành phố, một số người tham gia cho biết.

Làn sóng này xuất hiện phản ánh một xu hướng rộng hơn: Mặc dù đảng Cộng sản Việt Nam cấm các phương tiện truyền thông và tích cực trừng phạt những người chống đối trong nội bộ, sự gia tăng của các phương tiện truyền thông xã hội đã cho phép hàng triệu người Việt Nam thảo luận về các vấn đề xã hội nóng bỏng mà không cần sợ hãi bị trả thù.

Ví dụ hàng ngàn người Việt đổ xô vào Facebook trong năm ngoái để chỉ trích kế hoạch đốn hạ và thay thế 6.700 cây xanh tại thủ đô Hà Nội của chính phủ. Các quan chức thành phố cuối cùng phải chùn bước.

Nguyễn Việt, một nhà thiết kế và quy hoạch đô thị, đứng trong một hành lang của Catinat Building. Ảnh: Christian Berg cho The New York Times

"Rất nhiều người trẻ muốn là một phần của một phong trào", ông Nguyễn Đức Hiệp, một nhà khoa học môi trường tại Úc và một nhà nghiên cứu thỉnh giảng tại Đại học Tôn Đức Thắng cho biết.

"Họ không muốn xem và để cho các cơ quan chức năng quyết định những gì nên được thực hiện; họ muốn có tiếng nói" theo ông Hiệp một quản trị viên của một trang Facebook dành riêng cho những cửa hàng buôn bán cổ điển.

Cuộc phản đối công khai gần đây phần lớn tập trung vào kế hoạch sửa chữa lớn Trung tâm Thương mại Sài gòn TAX, Thương xá có từ năm 1924 đã bị biến đổi đáng kể trong nhiều thập kỷ, nhưng bên trong vẫn có lan can sắt, một tầng phức hợp được lát gạch và một cầu thang lớn và một số đặc trưng trong thiết kế ban đầu khác.

Người dân đặc biệt quan tâm đến đặc trưng chứ không phải tính thẩm mỹ: Một số cư dân cảm thấy muốn bảo vệ tòa nhà vì nó đã ở đó từ khi họ còn là những đứa trẻ.

"Đó là lịch sử mà người Sài Gòn muốn giữ", ông Phùng Tuấn Anh Tổng lãnh sự danh dự của Phần Lan tại Thành phố Hồ Chí Minh và nhà lãnh đạo của một bản kiến nghị trực tuyến vào năm 2014 để giữ tòa nhà cho biết. "Nó là Cảm giác, không khí, kỷ niệm."

Tổ hợp Cảng Ba Son nằm ở rìa của trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm của một kế hoạch phát triển đa ứng dụng gây tranh cãi. Ảnh: Christian Berg cho The New York Times

Cuối năm 2014, Bộ Văn hóa đã yêu cầu Ủy ban nhân dân thành phố phải vào cuộc. Và năm ngoái chủ sở hữu của thương xá Tax - Tập đoàn thương mại Sài Gòn đã gửi các quan chức địa phương kế hoạch bảo tồn cho việc tái phát triển dự kiến của tòa nhà.

Tuy nhiên, ông Phùng nói rằng ông lo lắng về đề xuất loại bỏ các đặc trưng thiết kế cổ điển và sau đó sắp xếp lại chúng, vì các chi tiết thay thế không được công khai.

"Họ không có thói quen đáp lại" các phản hồi từ cộng đồng, ông cho biết giám đốc điều hành của công ty đã từ chối phỏng vấn. "Thay vào đó họ trả lời ông chủ, đó là Ủy ban nhân dân."

Một kế hoạch gây tranh cãi tương tự là của Tập đoàn Vingroup nhằm xây dựng một Trung tâm hỗn hợp tại Ba Son, khu kiểm soát quân sự hải quân ở rìa của trung tâm thành phố.

Trong một tuyên bố ngắn gọn, Vingroup cho biết dự án sẽ bao gồm các yếu tố là thương mại, khu dân cư và "bảo tồn di sản", trong đó gồm một phần với bản gốc của Nhà máy đóng tàu Ba Son.

Nhưng lại có nguy cơ giẫm đạp lên một biểu tượng quan trọng của dân tộc Việt.

Cảng phức hợp hải quân được xây dựng từ thời nhà Nguyễn và từng tổ chức một cuộc bãi công vào năm 1925 chống lại các nhà công nghiệp Pháp do Tổng thống tương lai ông Tôn Đức Thắng dẫn dắt. Năm 1993, Bộ Văn hóa tuyên bố nhà máy đóng tàu này là một di tích lịch sử quốc gia.

Kiến trúc sư và các chuyên gia khác nói riêng về tính cộng hưởng lịch sử, sự phát triển mạnh mẽ và kết hợp Quân sự tinh tế của dự án. Và họ tự hỏi rằng liệu hầu hết các tòa nhà mang tính lịch sử của khu vực này sẽ được cải tạo hay thậm chí được giữ lại.

Nguyễn Hồng Tiến, một quan chức của Bộ Xây dựng tại Hà Nội cho biết các dự án trước đây của Tập đoàn Vingroup ở trung tâm giúp Thành phố Hồ Chí Minh được hưởng lợi kinh tế và thẩm mỹ.

Tuy nhiên, ông nói thêm "nếu chúng ta chỉ nhìn vào những lợi ích trước mắt của sự phát triển mới trong tương lai, chúng ta không thể khôi phục lại những gì chúng ta đã mất."

Tim Doling, một nhà sử học ở Thành phố Hồ Chí Minh cho biết sự mất mát quá nhiều di sản đô thị gần đây đã làm giảm sức hấp dẫn của thành phố đối với khách du lịch.

"Chìa khóa cho ngành du lịch đang tạo ra những câu chuyện về vấn đề cảnh quan đô thị và những người đến đây muốn thực hiện một chuyến du lịch như Graham Greene" ông nói. "Hầu hết các đồ vật liên quan đến Graham Greene đã biến mất."

Ông nói trong danh sách đó căn hộ 1929 đã bị phá hủy vào năm 2014 và một tòa nhà lịch sử dọc theo Catinat Rue cũ đã được thay thế bởi một trung tâm mua sắm của Vingroup.

Dịch bởi: cepquynh



Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục