Tin song ngữ

  1. Tin tức song ngữ Anh-Việt
  2. Khoa học - Công nghệ
  3. Khoa học - Nghiên cứu
  4. Tại sao con người hiện nay nói nhiều loại ngôn ngữ?

Tại sao con người hiện nay nói nhiều loại ngôn ngữ?

09/08/2017
Mức trung cấp

Why do human beings speak so many languages?

People currently speak 7,000 languages around the globe. Michael Gavin, CC BY-ND

The thatched roof held back the sun’s rays, but it could not keep the tropical heat at bay. As everyone at the research workshop headed outside for a break, small groups splintered off to gather in the shade of coconut trees and enjoy a breeze. I wandered from group to group, joining in the discussions. Each time, I noticed that the language of the conversation would change from an indigenous language to something they knew I could understand, Bislama or English. I was amazed by the ease with which the meeting’s participants switched between languages, but I was even more astonished by the number of different indigenous languages.

Thirty people had gathered for the workshop on this island in the South Pacific, and all except for me came from the island, called Makelua, in the nation of Vanuatu. They lived in 16 different communities and spoke 16 distinct languages.

In many cases, you could stand at the edge of one village and see the outskirts of the next community. Yet the residents of each village spoke completely different languages. According to recent work by my colleagues at the Max Planck Institute for the Science of Human History, this island, just 100 kilometers long and 20 kilometers wide, is home to speakers of perhaps 40 different indigenous languages. Why so many?

We could ask this same question of the entire globe. People don’t speak one universal language, or even a handful. Instead, today our species collectively speaks over 7,000 distinct languages.

And these languages are not spread randomly across the planet. For example, far more languages are found in tropical regions than in the temperate zones. The tropical island of New Guinea is home to over 900 languages. Russia, 20 times larger, has 105 indigenous languages. Even within the tropics, language diversity varies widely. For example, the 250,000 people who live on Vanuatu’s 80 islands speak 110 different languages, but in Bangladesh, a population 600 times greater speaks only 41 languages.

Why is it that humans speak so many languages? And why are they so unevenly spread across the planet? As it turns out, we have few clear answers to these fundamental questions about how humanity communicates.

Why do some places have many languages, and others only a few? Man vyiCC BY-SA

Some ideas, but little evidence

Most people can easily brainstorm possible answers to these intriguing questions. They hypothesize that language diversity must be about history, cultural differences, mountains or oceans dividing populations, or old squabbles writ large – “we hated them, so we don’t talk to them.”

The questions also seem like they should be fundamental to many academic disciplines – linguistics, anthropology, human geography. But, starting in 2010, when our diverse team of researchers from six different disciplines and eight different countries began to review what was known, we were shocked that only a dozen previous studies had been done, including one we ourselves completed on language diversity in the Pacific.

These prior efforts all examined the degree to which different environmental, social and geographic variables correlated with the number of languages found in a given location. The results varied a lot from one study to another, and no clear patterns emerged. The studies also ran up against many methodological challenges, the biggest of which centered on the old statistical adage – correlation does not equal causation.

We wanted to know the exact steps that led to so many languages forming in certain places and so few in others. But previous work provided few robust theories on the specific processes involved, and the methods used did not get us any closer to understanding the causes of language diversity patterns.

For example, previous studies pointed out that at lower latitudes languages are often spoken across smaller areas than at higher latitudes. You can fit more languages into a given area the closer you get to the equator. But this result does not tell us much about the processes that create language diversity. Just because a group of people crosses an imaginary latitudinal line on the map doesn’t mean they’ll automatically divide into two different populations speaking two different languages. Latitude might be correlated with language diversity, but it certainly did not create it.

Can a simple model predict reality?

A better way to identify the causes of particular patterns is to simulate the processes we think might be creating them. The closer the model’s products are to the reality we know exists, the greater the chances are that we understand the actual processes at work.

Two members of our group, ecologists Thiago Rangel and Robert Colwell, had developed this simulation modeling technique for their studies of species diversity patterns. But no one had ever used this approach to study the diversity of human populations.

We decided to explore its potential by first building a simple model to test the degree to which a few basic processes might explain language diversity patterns in just one part of the globe, the continent of Australia.

Map of Australia’s 406 languages before contact with Europeans. Claire Bowern, Yale University, with support from the National Science Foundation BCS-1423711CC BY

Our colleague Claire Bowern, a linguist at Yale University, created a map that shows the diversity of aboriginal languages – a total of 406 – found in Australia prior to contact with Europeans. There were far more languages in the north and along the coasts, with relatively few in the desert interior. We wanted to see how closely a model, based on a simple set of processes, could match this geographic pattern of language diversity.

Our simulation model made only three basic assumptions. First, populations will move to fill available spaces where no one else lives.

Second, rainfall will limit the number of people that can live in a place; Our model assumed that people would live in higher densities in areas where it rained more. Annual precipitation varies widely in Australia, from over three meters in the northeastern rainforests to one-tenth of a meter in the Outback.

Third, we assumed that human populations have a maximum size. Ideal group size is a trade-off between benefits of a larger group (wider selection of potential mates) and costs (keeping track of unrelated individuals). In our model, when a population grew larger than a maximum threshold – set randomly based on a global distribution of hunter-gatherer population sizes – it divided into two populations, each speaking a distinct language.

We used this model to simulate language diversity maps for Australia. In each iteration, an initial population sprung up randomly somewhere on the map and began to grow and spread in a random direction. An underlying rainfall map determined the population density, and when the population size hit the predetermined maximum, the group divided. In this way, the simulated human populations grew and divided as they spread to fill up the entire Australian continent.

Our simple model didn’t include any impact from contact among groups, changes in subsistence strategies, the effects of the borrowing of cultural ideas or components of language from nearby groups, or many other potential processes. So, we expected it would fail miserably.

Incredibly, the model produced 407 languages, just one off from the actual number.

The simulation model predicts virtually the same number of languages (407) as were observed in reality (406). Gavin et al DOI: 10.1111/geb.12563CC BY

The simulated language maps also show more languages in the north and along the coasts, and less in the dry regions of central Australia, mirroring the geographic patterns in observed language diversity.

And so for the continent of Australia it appears that a small number of factors – limitations rainfall places on population density and limits on group size – might explain both the number of languages and much of the variation in how many languages are spoken in different locations.

A simulation model based on a few simple processes predicts much of the geographic variation in language diversity in Australia. Gavin et al DOI: 10.1111/geb.12563CC BY

Applying the model elsewhere

But we suspect that the patterns of language diversity in other places may be shaped by different factors and processes. In other locations, such as Vanuatu, rainfall levels do not vary as widely as in Australia, and population densities may be shaped by other environmental conditions.

In other instances, contact among human groups probably reshaped the landscape of language diversity. For example, the spread of agricultural groups speaking Indo-European or Bantu languages may have changed the structure of populations and the languages spoken across huge areas of Europe and Africa, respectively.

Undoubtedly, a wide variety of social and environmental factors and processes have contributed to the patterns in language diversity we see across the globe. In some places topography, climate or the density of key natural resources may be more critical; in others the history of warfare, political organization or the subsistence strategies of different groups may play a bigger role in shaping group boundaries and language diversity patterns. What we have established for now is a template for a method that can be used to uncover the different processes at work in each location.

Language diversity has played a key role in shaping the interactions of human groups and the history of our species, and yet we know surprisingly little about the factors shaping this diversity. We hope other scientists will become as fascinated by the geography of language diversity as our research group is and join us in the search for understanding why humans speak so many languages.

Source: The Conversation

 

Tại sao con người hiện nay nói nhiều loại ngôn ngữ?

Con người hiện đang nói 7.000 ngôn ngữ trên toàn cầu. Michael Gavin, CC BY-ND

Mái nhà cản lại được tia nắng mặt trời, nhưng nó không thể cản được khí nóng miền nhiệt đới tại vùng vịnh. Khi tất cả mọi người trong hội trường nghiên cứu đi ra ngoài để nghỉ ngơi, các nhóm nhỏ tách ra để tụ tập dưới bóng mát của cây dừa và tận hưởng làn gió nhẹ. Tôi lang thang từ nhóm này sang nhóm, tham gia vào các cuộc thảo luận. Mỗi lần tôi nhận thấy rằng ngôn ngữ trong cuộc trò chuyện thay đổi từ tiếng bản xứ sang một cái gì đó mà họ biết tôi có thể hiểu được, tiếng Bislama hay tiếng Anh. Tôi rất ngạc nhiên vì những người tham dự hội thảo có thể dễ dàng chuyển qua chuyển lại giữa những ngôn ngữ khác nhau, nhưng tôi thậm chí còn ngạc nhiên hơn về số lượng các ngôn ngữ bản xứ khác biệt.

Ba mươi người đã tập trung tại hội thảo trên hòn đảo ở Nam Thái Bình Dương này, và tất cả mọi người ngoại trừ tôi là người đến từ một hòn đảo, tên là Makelua, thuộc quốc gia Vanuatu. Họ sống ở 16 cộng đồng khác nhau và nói 16 loại ngôn ngữ riêng biệt.

Trong nhiều trường hợp, bạn có thể đứng ở rìa của một ngôi làng và thấy vùng ngoại ô của cộng đồng kế bên. Tuy nhiên, cư dân của mỗi làng nói ngôn ngữ hoàn toàn khác nhau. Theo các nghiên cứu gần đây của các đồng nghiệp của tôi tại Viện khoa học lịch sử loài người Max Planck, hòn đảo này, chỉ dài 100 km và rộng 20 km, là nơi sinh sống của cộng đồng người nói khoảng 40 ngôn ngữ bản xứ khác nhau. Tại sao lại có nhiều ngôn ngữ như vậy?

Chúng ta có thể đặt cùng một câu hỏi như vậy cho toàn cầu. Mọi người không nói một ngôn ngữ phổ quát, hoặc thậm chí là một số ít. Thay vào đó, ngày nay nhìn chung loài người chúng ta nói hơn 7.000 ngôn ngữ khác nhau.

Và những ngôn ngữ này không phải được lan truyền ngẫu nhiên trên khắp hành tinh. Ví dụ, có nhiều ngôn ngữ được tìm thấy ở các vùng nhiệt đới hơn là ở các vùng ôn đới. Hòn đảo nhiệt đới New Guinea có hơn 900 ngôn ngữ. Nga, diện tích lớn hơn gấp 20 lần, có 105 ngôn ngữ bản địa. Ngay cả trong vùng nhiệt đới, sự đa dạng ngôn ngữ rất rộng rãi. Chẳng hạn, 250.000 người sống trên 80 hòn đảo của Vanuatu nói 110 ngôn ngữ khác nhau, nhưng ở Bangladesh, dân số lớn hơn 600 lần chỉ nói 41 ngôn ngữ.

Tại sao con người nói được nhiều ngôn ngữ như vậy? Và tại sao các ngôn ngữ lại không được lan truyền rộng rãi khắp hành tinh? Khi nó được khám phá ra, chúng ta có vài câu trả lời rõ ràng cho những câu hỏi cơ bản về cách thức con người giao tiếp.

Tại sao một số nơi có nhiều thứ tiếng, và một số nơi khác chỉ có một vài ngôn ngữ? Man vyi, CC BY-SA

Một vài ý tưởng, nhưng ít bằng chứng

Hầu hết mọi người có thể dễ dàng động não cho ra những câu trả lời khả thi đối với những câu hỏi hấp dẫn này. Họ giả thuyết rằng đa dạng ngôn ngữ phải là do lịch sử, sự khác biệt về văn hóa, những ngọn núi hay đại dương chia rẽ quần cư sinh sống, hoặc các cuộc cãi lộn ầm ĩ từ xưa truyền lại - "chúng tôi rất ghét họ nên chúng tôi không nói chuyện với họ."

Những câu hỏi này có vẻ như cũng nên làm nền tảng cho nhiều môn học - ngôn ngữ học, nhân học, địa lý nhân văn. Tuy nhiên, bắt đầu từ năm 2010, khi nhóm nghiên cứu đa dạng của chúng tôi từ sáu ngành và tám quốc gia khác nhau bắt đầu xem lại những gì đã biết, chúng tôi đã bị sốc vì chỉ có một vài nghiên cứu trước đó được thực hiện, bao gồm một nghiên cứu chúng ta đã hoàn thành về sự đa dạng ngôn ngữ ở Thái Bình Dương.

Các nỗ lực trước đây về vấn đề này đã kiểm tra mức độ mà các môi trường khác nhau, xã hội và địa lý hay biến đổi tương quan với số ngôn ngữ được tìm thấy ở một vị trí nhất định. Các kết quả thay đổi rất nhiều từ nghiên cứu này sang nghiên cứu khác, và không có kiểu mẫu rõ ràng nào xuất hiện. Các nghiên cứu cũng vấp phải nhiều thách thức về phương pháp luận, trong đó vấn đề xoáy vào thuật ngữ thống kê cũ là lớn nhất - mối tương quan không bằng nguyên nhân tạo nên kết quả.

Chúng tôi muốn biết các bước chính xác dẫn tới việc có nhiều ngôn ngữ đang được hình thành ở một số nơi nhưng lại có rất ít ở một số nơi khác. Nhưng các nghiên cứu trước đây chỉ cung cấp một ít lý thuyết thiết thực về các tiến trình cụ thể có liên quan, và các phương pháp đã được sử dụng không giúp chúng ta hiểu sâu hơn về căn nguyên của các kiểu mẫu đa dạng ngôn ngữ.

Ví dụ, các nghiên cứu trước đó đã chỉ ra rằng ở các vĩ độ thấp hơn, ngôn ngữ thường được nói trong các khu vực nhỏ hơn so với ở các vĩ độ cao hơn. Bạn có thể dùng được nhiều thứ tiếng hơn tại một khu vực nhất định thì bạn sẽ càng đến gần xích đạo hơn. Nhưng kết quả này lại không cho chúng ta biết nhiều về các quá trình tạo ra sự đa dạng ngôn ngữ. Chỉ vì một nhóm người vượt qua được đường kẻ vĩ độ không có thực trên bản đồ không có nghĩa là họ sẽ tự động chia thành hai nhóm dân cư khác nhau nói hai ngôn ngữ khác nhau. Vĩ độ có thể tương quan với sự đa dạng ngôn ngữ, nhưng chắc chắn nó không tạo ra điều đó.

Một hình mẫu đơn giản có thể dự đoán được thực tế?

Một cách tốt hơn để xác định nguyên nhân của các kiểu mẫu đặc biệt là mô phỏng các quá trình mà chúng tôi nghĩ rằng có thể tạo ra chúng. Các sản phẩm của mô hình càng gần với thực tế chúng ta biết, thì càng có nhiều cơ hội để chúng ta hiểu các tiến trình thực sự trong công việc.

Hai thành viên trong nhóm chúng tôi, nhà sinh thái học Thiago Rangel và Robert Colwell, đã phát triển kỹ thuật mô hình hóa mô phỏng này trong các nghiên cứu về các kiểu mẫu đa dạng loài. Nhưng chưa có ai từng sử dụng cách tiếp cận này để nghiên cứu sự đa dạng của quần thể con người.

Chúng tôi quyết định khám phá tiềm năng của nó bằng cách xây dựng một mô hình đơn giản để kiểm tra mức độ một vài tiến trình cơ bản có thể giải thích các kiểu mẫu đa dạng ngôn ngữ chỉ trong một phần của toàn cầu, lục địa Úc.

Bản đồ 406 ngôn ngữ của Úc trước khi tiếp xúc với người Châu Âu. Claire Bowern, Đại học Yale, với sự hỗ trợ của Quỹ Khoa học Quốc gia BCS-1423711, CC BY

Đồng nghiệp của chúng tôi Claire Bowern, nhà ngôn ngữ học tại Đại học Yale, đã tạo ra một bản đồ cho thấy sự đa dạng của các ngôn ngữ thổ dân - tổng cộng 406 ngôn ngữ - được tìm thấy ở Úc trước khi tiếp xúc với người châu Âu. Có nhiều ngôn ngữ ở phía bắc và dọc theo bờ biển, có tương đối ít ngôn ngữ ở vùng nội sa mạc. Chúng tôi muốn xem mô hình tỉ mỉ dựa trên một bộ tiến trình đơn giản làm thế nào có thể phù hợp với mô hình đa dạng ngôn ngữ kiểu địa lý này.

Mô hình mô phỏng của chúng tôi chỉ đưa ra ba giả định cơ bản. Thứ nhất, dân cư sẽ di chuyển để lấp đầy không gian có sẵn mà không có ai khác sống.

Thứ hai, lượng mưa sẽ hạn chế số người có thể sinh sống ở một nơi; Mô hình của chúng tôi giả định rằng mọi người sẽ sống với mật độ cao hơn ở các khu vực trời mưa nhiều hơn. Lượng mưa hàng năm ở Úc thay đổi rất đáng kể tại những khu vực khác nhau, từ hơn ba mét ở rừng nhiệt đới phía đông bắc đến một phần mười mét ở các vùng hẻo lánh.

Thứ ba, chúng tôi giả định rằng các quần thể con người đạt kích thước tối đa. Kích thước nhóm lý tưởng là sự cân bằng giữa lợi ích của một nhóm lớn hơn (cơ hội lựa chọn bạn đời tiềm năng rộng hơn) và chi phí (theo dõi các cá thể không liên quan). Trong mô hình của chúng tôi, khi một quần thể dân cư lớn hơn ngưỡng tối đa - được thiết lập ngẫu nhiên dựa trên sự phân bố các kích thước dân số của người săn bắt - người hái lượm trên toàn cầu - quần thể sẽ chia thành hai nhóm, mỗi nhóm nói một ngôn ngữ riêng biệt.

Chúng tôi sử dụng mô hình này để mô phỏng bản đồ đa dạng ngôn ngữ của Úc. Trong mỗi lần lặp lại, một quần thể dân cư ban đầu xuất hiện ngẫu nhiên ở một nơi nào đó trên bản đồ và bắt đầu phát triển và lan truyền theo một hướng ngẫu nhiên. Bản đồ lượng mưa cơ bản xác định mật độ dân số, và khi quy mô dân số đạt đến mức tối đa đã định trước, nhóm dân cư này tách ra. Bằng cách này, quần thể con người mô phỏng đã tăng lên và phân chia khi họ lan rộng ra để lấp đầy toàn bộ lục địa Úc.

Mô hình đơn giản của chúng tôi không bao gồm bất kỳ tác động nào từ việc tiếp xúc giữa các nhóm, thay đổi trong chiến lược sinh kế, ảnh hưởng của việc vay mượn ý tưởng văn hóa hoặc các thành phần của ngôn ngữ từ các nhóm gần đó hoặc nhiều quá trình tiềm năng khác. Vì vậy, chúng tôi cứ nghĩ nó sẽ thất bại thảm hại.

Thật không thể tin được, mô hình này đã sản xuất 407 ngôn ngữ, chỉ lệch một so với con số thực tế.

Mô hình mô phỏng dự đoán gần như cùng một số lượng ngôn ngữ (407) như đã quan sát thấy trong thực tế (406). Gavin và cộng sự DOI: 10.1111 / geb.12563, CC BY

Các bản đồ ngôn ngữ mô phỏng cũng cho thấy có nhiều ngôn ngữ hơn ở phía bắc và dọc theo bờ biển, và ít ngôn ngữ hơn ở vùng khô cằn tại trung tâm Australia, phản ánh các kiểu mẫu địa lý trong sự đa dạng ngôn ngữ quan sát được.

Và đối với châu lục Úc, có một số lượng nhỏ các yếu tố - hạn mức lượng mưa quy định mật độ dân số và giới hạn quy mô quần thể - có thể giải thích cả số lượng ngôn ngữ lẫn phần lớn biến thể của bao nhiêu ngôn ngữ được nói ở nhiều nơi khác nhau.

Mô hình mô phỏng dựa trên một vài tiến trình đơn giản dự đoán được phần lớn biến thể địa lý trong đa dạng ngôn ngữ ở Úc. Gavin và cộng sự DOI: 10.1111 / geb.12563, CC BY

Áp dụng mô hình ở nơi khác

Nhưng chúng tôi nghi ngờ rằng các mô hình đa dạng ngôn ngữ ở những nơi khác có thể được định hình bởi các yếu tố và tiến trình khác nhau. Ở những nơi khác, chẳng hạn như Vanuatu, lượng mưa không thay đổi nhiều như ở Úc, và mật độ dân cư có thể được định hình theo các điều kiện môi trường khác.

Trong những ví dụ khác, sự tiếp xúc giữa các nhóm người có thể đã định dạng lại khung cảnh của sự đa dạng ngôn ngữ. Ví dụ, sự mở rộng của các quần thể nông nghiệp nói tiếng Ấn-Âu hoặc châu Phi có thể đã làm thay đổi cấu trúc của dân cư và những ngôn ngữ được sử dụng trên khắp các khu vực rộng lớn ở Châu Âu và Châu Phi.

Chắc chắn, rất nhiều yếu tố xã hội và môi trường cùng các tiến trình đã góp phần tạo nên các kiểu mẫu đa dạng ngôn ngữ mà chúng ta thấy trên khắp toàn cầu. Ở một số vị trí địa hình, khí hậu hoặc mật độ của các nguồn tài nguyên thiên nhiên chủ chốt có thể mang tính quyết định hơn; Ở một số nơi khác thì lịch sử chiến tranh, tổ chức chính trị hoặc các chiến lược sinh kế của các nhóm người khác nhau có thể đóng một vai trò lớn hơn trong việc định hình ranh giới các nhóm và các kiểu mẫu đa dạng ngôn ngữ. Những gì chúng tôi đã thành lập cho hiện tại là một hình mẫu phương pháp có thể được dùng để khám phá các tiến trình khác nhau trong công việc ở mỗi địa điểm.

Sự đa dạng về ngôn ngữ đã đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình sự tương tác giữa các nhóm người và lịch sử giống loài chúng ta, nhưng chúng ta biết rất ít về các yếu tố tạo nên sự đa dạng này. Chúng tôi hy vọng rằng các nhà khoa học khác sẽ bắt đầu bị thu hút bởi địa lý của đa dạng ngôn ngữ như nhóm nghiên cứu chúng tôi và tham gia cùng chúng tôi trong việc tìm kiếm tri thức tại sao con người nói nhiều loại ngôn ngữ.

 

Dịch bởi: Phamkhanhlinh1008

bài viết đặc sắc trong tháng 09/2017

Hãy nghe Ce Phan nói về ước mơ và động lực làm việc

Có bao giờ bạn tự hỏi rằng bạn có thực sự nghiêm túc với cuộc sống của chính mình, bạn ước mơ làm gì? - Chắc chắn là có phải không. Bởi vì cuộc sống của mỗi người là một…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục