Tin song ngữ

  1. Tin tức song ngữ Anh-Việt
  2. Thời sự
  3. Thế giới
  4. Địa lý định hình chính trị thế giới như thế nào?

Địa lý định hình chính trị thế giới như thế nào?

Mức trung cấp

How geography shapes international politics

Colin Woodard is a journalist and the author of five books, including “American Nations: A History of the Eleven Rival Regional Cultures of North America” and the forthcoming “American Character: A History of the Epic Struggle Between Individual Liberty and the Common Good.”

Study the globe and ask yourself why the countries are shaped the way they are, why some repeatedly seek to change their shapes and why others are riven by fault lines that threaten to shatter their peace or their very existence.

Tim Marshall, a veteran foreign correspondent for Britain’s Sky News, argues that the answers lie in the study of geopolitics — that is, how geographic factors shape international politics. The physical realities of landscape, climate, demographics and resources “are too often disregarded in both writing about history and in contemporary reporting of world affairs,” he writes in his book, “Prisoners of Geography.” “Geography has always been a prison of sorts — one that defines what a nation is or can be, and one from which our world leaders have often struggled to break free.”

To better explain these geopolitical realities, Marshall leads readers on a tour of much of the planet, exposing them to history, geography and current events in a couple dozen countries on five continents. Those who make the journey will probably see their Trivial Pursuit performances improve but will not come away with a fruitful new way of seeing the world. This is because Marshall’s account is all over the map, and case studies suffer from significant oversights.

We’re told that geographical factors often explain the distribution of and relationships between nation-states: The Himalayas have kept China and India apart, the interlocking rivers of western and central Europe have kept those countries connected, the lack of navigable waterways and the presence of dense jungles have kept sub-Saharan Africans separate from one another and the outside world. Yet we’re also shown that Americans managed to settle, conquer, integrate and defend a nation spanning the Appalachians, the Mississippi River Valley and the Rocky Mountains despite the presence of significant imperial competitors; that Korea, despite cultural, historical and geophysical unity, is starkly divided into hostile states that have been technically at war for seven decades; and that the ethnographic settlement of east-central Europe defied geographical logic, making for a messy map and an even messier 20th-century history. Geography, it seems, is a rather low-security prison.

A chapter on the United States is organized around the idea that any nation that managed to control the American landscape would be geopolitically destined for superpower greatness, which does little to explain how this actually came to pass. What are we to make of the fact that Americans of the early republic profoundly disagreed on the wisdom of enlarging the nascent federation? New Englanders vehemently opposed the Louisiana Purchase precisely because it would thwart the gradual, orderly spread of their socio-cultural model and enhance the relative power of their slaveholding Southern rivals and the “uncouth” Scots-Irish settlers of the Appalachian uplands. Western expansion happens to have made the United States great, but it very nearly destroyed it by provoking the Civil War, a defining conflict that Marshall manages to leave unmentioned. Why the United States didn’t annex Canada — with which it shares a long, geographically arbitrary border — goes unexplained. There’s a profoundly revealing geopolitical story to be told in North America, but it is not to be found here.

Japan, an island nation short on industrial resources, became a maritime power by necessity, and we’re shown how it used this capability to invade and annex great swaths of East and Southeast Asia in the 1930s and 1940s. Oddly, imperial Japan’s ambitious geopolitical strategy eastward into the Pacific is entirely ignored, including the nanshin — the “southward advance” toward the tropical South Pacific that had been on the national agenda since the 1880s. To counter European intrusion, Japan declared war on Germany in 1914 so as to annex its extensive possessions across Micronesia, which were then subjected to intensive colonization, development and militarization schemes. These islands — the Marianas, Marshalls and Carolines — were critical to Tokyo’s strategy to win the Pacific War and were captured by U.S. forces only after a staggering loss of life on both sides. The Pacific, the largest geographical feature on Earth, is an unfortunate piece to drop from an analysis of a maritime Pacific nation’s worldview.

Marshall is on much firmer ground when discussing Russia. He provides a convincing analysis of Russian geopolitical thinking, a result of living on a flat plain that, despite its enormous size, lacks unfettered, year-round access to the open ocean. For centuries, Russian leaders have sought to establish buffer zones from invasion — occupying Ukraine, Poland, Siberia and the Far East — and to follow Peter the Great’s advice to “approach as near as possible to Constantinople and India” so as to reach open seas. “It doesn’t matter if the ideology of those in control is czarist, Communist, or crony capitalist,” Marshall writes, “the ports still freeze and the North European plain is still flat.”

“Prisoners of Geography” also makes clear the terrible price the world has had to pay because European officials decided to create nation-states with borders that completely ignored cultural geography. Pashtuns were divided between southern Afghanistan and northwestern Pakistan, guaranteeing that neither state would be cohesive or stable. Iraq artificially bonded together Kurdish, Sunni Arab and Shia Arab lands, an invented nation that appears to have already ceased to exist. In Africa, “the giant black hole known as the Democratic Republic of the Congo . . . should never have been put together,” Marshall notes, as it contains more than 200 ethnic groups and hundreds of languages spread over a largely forested region bigger than Germany, France and Spain combined; 6 million have died in a half-century of civil wars there.

He also rightly closes with the Arctic, a region where long-standing territorial disputes are literally unthawing. The United States, he notes, has unilaterally disarmed on both the logistical and diplomatic fronts, allowing its heavy icebreaker fleet to dwindle from six to one since 1960 and failing to ratify the U.N. Law of the Sea Treaty, “effectively ceding two hundred thousand square miles of undersea territory.” (Thus, we’ve surrendered both the oil and other resources that may be on the seafloor, and the means to patrol, explore and defend the Arctic territory that remains.) Marshall’s concluding hope is that humans can manage to ditch the prison of geography, “that technology . . . in our newly-globalized world can be used to give us an opportunity in the Arctic . . . and get the Great Game right for the benefit of all.”

By: Colin Woodard​  


Địa lý định hình chính trị thế giới như thế nào?

Colin Woodard là một nhà báo, đồng thời cũng là tác giả của năm cuốn sách, bao gồm cuốn "American Nations: A History of the Eleven Rival Cultures of North America" (tạm dịch là: "Các dân tộc Mỹ: Lịch sử cạnh tranh giữa mười một vùng văn hóa ở Bắc Mỹ") và tiếp đến là cuốn "American Character: A History of the Epic Struggles Between Individual Liberty and the Common Good." (tạm dịch là: "Tính cách người Mỹ: Thiên sử thi về cuộc chiến giữa Tự do cá nhân với Lợi ích cộng đồng")

Bạn hãy nghiên cứu địa cầu và ngẫm nghĩ xem tại sao các nước lại sở hữu địa hình vốn có như vậy, tại sao một số nước không ngừng cố gắng thay hình đổi dạng, còn một số nước khác thì bị chẻ ra bởi các đường đứt gãy đáng sợ, có khả năng đập tan nền hòa bình hoặc sự tồn tại của những nước đó.

Tim Marshall, một cựu phóng viên nước ngoài làm việc cho Sky News của vương quốc Anh, biện luận rằng các câu trả lời nằm ngay trong nghiên cứu địa chính trị - đó là cách mà các nhân tố địa lý định hình chính trị thế giới. Đối với điều kiện tự nhiên của thực địa, khí hậu, dân số và các nguồn tài nguyên, Tim Marshall đã viết trong cuốn "Prisoners of Geography" (tạm dịch: "Tù nhân của Địa lý học") của mình rằng chúng " thường bị xem nhẹ quá mức cả trong các ghi chép về lịch sử cũng như trong báo cáo đương thời trên toàn thế giới," và "Địa lý học luôn luôn là ngục tù đối với các phân loại - một loại định rõ một quốc gia là gì hoặc có thể là gì, còn một loại là từ những gì mà các nhà lãnh đạo thế giới của chúng ta thường đấu tranh để giải phóng."

Để giải thích rõ hơn về tính xác thực của địa chính trị, Marshall dẫn dắt các độc giả trên chuyến du lịch đến với nhiều nơi trên hành tinh, trình bày với họ về lịch sử, địa lý và các sự kiện hiện nay ở hai mươi bốn nước trên năm đại lục. Những người tham gia vào cuộc hành trình sẽ có thể thấy biểu hiện khi chơi Trivial Pursuit (Tạm dịch: Trò đuổi bắt) của họ được tiến bộ nhưng vẫn sẽ không rời bỏ con đường tràn đầy quả ngọt trong việc quan sát thế giới. Đây là bởi vì ghi chép của Marshall đi chệch với vấn đề chính và các ví dụ thực tiễn đã trải qua những cuộc giám sát quan trọng.

Chúng ta được biết rằng các nhân tố địa lý thường giải thích những mối quan hệ giữa các nhà nước-quốc gia: Dãy Himalaya tách Trung Quốc khỏi Ấn Độ, những con sông đan cài ở Tây và Trung Âu liên kết các nước này với nhau, việc thiếu các đường nước để cho tàu thuyền đi lại và sự hiện diện của rừng rậm nhiệt đới khiến cho các nước thuộc Tiểu vùng Sahara châu Phi tách biệt khỏi các nước lân cận và thế giới bên ngoài. Cho đến nay, chúng ta được biết rằng người Mỹ đã nỗ lực để định cư, chinh phục, thống nhất và bảo vệ một quốc gia mà nó trải dài qua dãy núi Appalachian, qua thung lũng sông Mississippi và qua cả dãy núi Rocky bất chấp sự hiện hữu của những đối thủ có quyền uy to lớn; trong khi đó Triều Tiên, cho dù là đồng nhất cả về văn hóa, lịch sử và địa vật lý, thì vẫn bị chia cắt hoàn toàn thành hai Nhà nước thù địch lẫn nhau do hậu quả của bảy thập niên chìm trong chiến tranh; sự định cư không hợp lý của các dân tộc ở vùng trung đông châu Âu đã tạo nên một bản đồ lộn xộn và thậm chí là một lịch sử thế kỷ 20 càng phức tạp hơn. Địa lý học xem ra là một nhà tù có an ninh khá thấp.

Một chương lịch sử của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ được thiết lập xoay quanh ý tưởng là bất kỳ dân tộc nào cố gắng đạt được dải đất như tại nước Mỹ sẽ được dành riêng đặc quyền siêu cường, nhưng điều này rất ít được giải thích bằng cách nào việc này thực tế sẽ xảy ra như dự định. Chúng ta nhận thấy gì khi người Mỹ thuộc nền cộng hòa mới thành lập hoàn toàn không đồng ý rằng việc mở rộng liên bang còn non trẻ là khôn ngoan? Những người dân New England phản đối dữ dội Vùng đất mua Louisiana bởi vì vùng này sẽ cản trở mô hình văn hóa xã hội của họ được mở rộng dần dần theo thứ tự, đồng thời cũng nâng cao sức mạnh của các địch thủ chiếm hữu nô lệ ở phía Nam và của những kẻ Scots-Irish "kém văn minh" khai hoang vùng cao Appalachian. Việc mở rộng về phía Tây đã giúp ích rất lớn cho nước Mỹ, nhưng đó cũng gần như đã thật sự phá hủy đất nước này bởi làm dấy lên cuộc Nội chiến, vì có sự hạn chế về ngôn từ được dùng nên Marshall cố gắng tránh nhắc đến. Tại sao Mỹ không sát nhập với Canada - đất nước chia sẻ với Mỹ nguyên một đường biên giới dài và dễ thay đổi về mặt địa lý - thật không thể giải thích được. Có một câu chuyện thể hiện sâu sắc địa chính trị được kể ở Bắc Mỹ nhưng giờ thì không thể tìm thấy câu chuyện đó nữa.

Nhật Bản, một đảo quốc thiếu thốn nguồn tài nguyên để phát triển công nghiệp nên buộc phải trở thành một cường quốc về hàng hải, chúng ta có thể thấy được Nhật Bản đã sử dụng khả năng này để xâm chiếm và thôn tính các nước lớn ở Đông và Đông Nam Á vào những thập niên 1930, 1940. Lạ thay âm mưu địa chính trị đầy tham vọng tiến về phía đông vào Thái Bình Dương của Nhật hoàng lại hoàn toàn bị lờ đi, bao gồm học thuyết nanshin theo chiều hướng "Nam tiến" vào vùng nhiệt đới Nam Thái Bình Dương, học thuyết này đã xuất hiện tại chương trình nghị sự quốc gia vào những năm 1880. Vì để chống lại sự xâm nhập của châu Âu, Nhật tuyên chiến với Đức năm 1914 vì vậy khi sáp nhập những thuộc địa rộng lớn trải dài từ bên này qua bên kia của liên bang Micronesia, quốc gia mà sau này phải gánh chịu sự thực dân hóa sâu sắc cùng với các âm mưu phát triển và quân phiệt hóa. Chiến lược nhằm giành thắng lợi tại chiến tranh Thái Bình Dương của Tokyo đã bị chỉ trích bởi các quần đảo Mariana, Marshall và Caroline, đồng thời các quần đảo này cũng bị lực lượng vũ trang Mỹ chiếm được chỉ sau khi song phương đều chịu sự tổn thất nhân mạng không thể tưởng tượng nổi. Thái Bình Dương, nét đặc trưng địa lý lớn nhất trên Trái đất, là bộ phận đầy rủi ro rơi ra từ một bản phân tích cách nhìn và hiểu thế giới của quốc gia có nền hàng hải trên Thái Bình Dương.

Marshall càng tin chắc vào lý lẽ của mình khi thảo luận về Nga. Dù phải đối mặt với các vấn đề như diện tích khổng lồ của Nga, cuộc sống thiếu tự do, cả năm quanh đi quẩn lại với đại dương, Marshall vẫn cung cấp một bản phân tích đầy thuyết phục về tư tưởng địa chính trị của Nga, đây là kết quả của những năm tháng sống trên đồng bằng bãi bồi này. Hàng thế kỷ qua, các nhà lãnh đạo Nga vẫn cố gắng để thiết lập vùng đệm từ sự xâm lược - chiếm đóng Ukraine, Ba Lan, Siberia và vùng Viễn Đông - và để theo kịp Peter lời khuyên của Great là "càng đến gần Constantinople (Istanbul ngày nay) và Ấn Độ càng tốt" để chạm tới các đại dương. Marshall viết "Dù hệ tư tưởng của những người cầm quyền có là quân chủ, cộng sản hay tư bản thân hữu thì cũng chẳng sao cả", "các cảng biển vẫn bị đóng băng và các đồng bằng ở Bắc Âu vẫn bằng phẳng."

“Prisoners of Geography” làm rõ cái giá khủng khiếp mà thế giới phải trả vì các viên chức châu Âu quyết định tạo ra các nhà nước - quốc gia với những đường biên giới hoàn toàn không để ý tới địa lý tự nhiên. Dân tộc Pashtun bị chia ra giữa phía nam Afghanistan và phía tây bắc Pakistan, cam đoan rằng cả hai quốc gia chẳng bên nào dính liền hay có thể di chuyển được. Iraq gắn kết đầy gượng ép với Kurdish, các vùng đất Hồi giáo Sunni và Hồi giáo Shia, một quốc gia được "chế" ra chỉ để xuất hiện rồi biến mất ngay sau đó. Tại châu Phi Marshall ghi chép "hố đen khổng lồ mang tên Cộng hoà Dân chủ Congo .... mãi mãi không nên đặt cạnh nhau," khi mà nước này gồm hơn 200 nhóm sắc tộc và hàng trăm ngôn ngữ trải rộng trên một vùng rừng lớn, rộng hơn cả Đức , Pháp và Tây Ban Nha cộng lại; 6 triệu người đã chết trong nửa thế kỷ nội chiến tại đây.

Marshall dừng bút ngay vùng Bắc Cực, nơi mà những cuộc tranh luận có từ lâu đời về lãnh thổ đúng theo nghĩa đen là không thể tan chảy. Marshall ghi lại rằng Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đã đơn phương tước vũ khí cả hai mặt trận hậu cần lẫn ngoại giao, cho phép những con tàu phá băng giảm từ sáu xuống còn một chiếc từ năm 1960 và lơ là việc thông qua Hiệp ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển, "thực sự từ bỏ quyền sở hữu hai trăm ngàn dặm vuông (khoảng 321.800 km vuông) lãnh hải. (Vì vậy, chúng tôi đã từ bỏ cả dầu mỏ lẫn các tài nguyên khác có thể xuất hiện ở đáy biển, từ bỏ luôn ý định tuần tra, khám phá, và bảo vệ phần lãnh thổ Bắc Cực còn sót lại.). Khi đặt dấu chấm hết, Marshall hi vọng nhân loại có thể cố gắng đào hào quanh nhà tù của địa lý, "những công nghệ đó... trong thế giới toàn cầu hóa hiện nay, có thể cho chúng ta một cơ hội tại Bắc Cực... và đạt được quyền "chơi tốt" để đem lại lợi ích cho tất cả các bên."


Dịch bởi: Phamkhanhlinh

bài viết đặc sắc trong tháng 07/2020

Tại sao thầy Ce Phan lại tạo kênh Youtube bằng tiếng Anh?

Thầy Ce Phan được biết đến như là một giáo viên dạy tiếng Anh tại thành phố Hồ Chí Minh trước khi chuyển đến sống tại Nhật Bản vào năm 2018.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục